Wat is er gebeurd in Sint-Pieters-Woluwe?

In enkele uren tijd is het koppel slechtvalken in Sint-Pieters-Woluwe zijn jongen verloren. Mannetje en wijfje deden nog moeite om de twee resterende eieren uit te broeden, maar veel kans dat die nog uitkomen is er niet.

Triest nieuws, maar laten we vooral proberen te begrijpen wat er gebeurd is. Valken voor iedereen is inderdaad bedoeld om het brede publiek een inkijk te geven in hoe we een populatie Slechtvalken wetenschappelijk opvolgen. We willen de ontwikkelingen van de populatie surveilleren zodat we op tijd de alarmbel kunnen luiden als een nieuwe bedreiging voor deze fantastische roofvogels opduikt. Vergeet niet dat de soort vanaf de jaren zestig tot negentig volledig verdwenen was uit België en uit het grootste deel van Europa en Noord-Amerika. Het algemene gebruik van krachtige pesticiden waren de hoofdoorzaak.   

De camerabeelden worden systematisch bewaard, dus we kunnen terugspoelen naar de periode tussen het uitkomen van de eieren en de dood van de twee valkjes. Misschien levert het aanwijzingen op over de doodsoorzaak. Dit zijn de gebeurtenissen minuut voor minuut:

12/04   07:05, uitkomen van de eieren is aan de gang. We zien een gebroken ei!

            08:15, het jong heeft zijn ei bijna volledig gebroken.

            09:06, het jong is eruit, is helemaal nat, moeder warmt het.

11:20, eerste voeding, het mannetje brengt een zangvogel binnen, het wijfje geeft het jong ervan te eten

            12:10, het mannetje komt terug om te kijken wat er gebeurt maar vertrekt snel weer.

14:08, het wijfje verlaat voor het eerst het nest sinds het jong er is, het mannetje wisselt haar onmiddellijk af.

14:10, het wijfje komt terug met een stuk duif en voedt het jong.

14:14, het wijfje vertrekt, het mannetje vervangt haar op het nest en warmt het valkenjong en de drie eieren die nog moeten uitkomen.

De rest van de namiddag wisselen mannetje en wijfje zich wel 10 keer af en voedt het wijfje nog drie keer haar jong (2 x duif, 1 x Zanglijster).

Alles lijkt perfect normaal tijdens deze eerste dag: het jong kwam snel uit het ei, mannetje en wijfje wisselden elkaar vaak en synchroon af op het nest en het wijfje gaf vijf keer voedsel.  

13/04   07:50, eerste voeding van de dag: het mannetje brengt een Spreeuw binnen.

09:07, het wijfje richt zich een beetje op, we zien het jong. Het maakt buitelingen en andere ongecontroleerde bewegingen.

10:15, het wijfje verlaat het nest. Het valkenjong vertoont hetzelfde vreemde gedrag.

10:15, het mannetje komt aangevlogen met een Zanglijster. Het valkje lijkt moeilijk te ademen.

De rest van de dag wisselen de ouders elkaar 12 keer af en voedt het wijfje vijf keer haar jong (3 x duif, 2 x Zanglijster)

Niks abnormaals vast te stellen aan het gedrag van de ouders en ook de voeding blijft normaal verlopen. Maar het jong zelf gedraagt zich wel vreemd, zien we bij verschillende gelegenheden.

14/04   07:40,  een tweede valkje is geboren, onder het wijfje, zoals dat altijd gebeurt.

09:11, het wijfje verlaat het nest, de twee valkjes gedragen zich volstrekt normaal.

09:16, het wijfje komt terug met een duif.

11:00, het valkje dat ‘s morgens geboren is, lijkt niet in vorm, het richt zich niet op, wat het normaal zou moeten doen, maar ligt op de rug, poten omhoog.  

11:59, het wijfje, dat het mannetje even daarvoor heeft afgelost, komt terug met een duif en geeft de jongen te eten.

13:03, het mannetje komt met een lijster die hij aan het wijfje geeft. Ze richt zich op. Het jong dat die ochtend geboren is, blijkt dood. Het wijfje voedt het oudste valkje. Het buitelt weer verschillende keren.

De ouders wisselen elkaar tijdens de namiddag 10 keer af op het nest en voeden vier keer hun oudste jong (3 x duif, 1 keer lijster).

Een valkje sterft dus enkele uren nadat het uit het ei is, zonder duidelijke oorzaak. Het gedrag van de ouders lijkt perfect. Het andere valkje lijkt niet in topvorm maar kan zich regelmatig voeden. De twee resterende eieren zijn nog altijd niet uitgekomen. Er is duidelijk een probleem!

15/04   06:45, het wijfje broedt, het mannetje brengt een zwarte merel. Ze voedt het jong ermee.

06:53, maaltijd is voorbij, het wijfje verlaat het nest, het mannetje wisselt haar onmiddellijk af.

De rest van de dag verloopt behoorlijk normaal: de ouders wisselen elkaar 12 keer af op het valkenjong en de twee resterende eieren. Ze voeden vier keer (1 spreeuw, 1 mannelijke mus en 2 kleine zangvogels)

Niks abnormaals bij het ouderpaar. Maar het jong dat op 12/04 geboren werd, is steeds apathischer. Het jong dat gestorven is, ligt nog altijd in het nest. Het wijfje warmt het nog geregeld onder haar lijf, maar meestal ligt het naast haar.

16/04   06:08, begin van de dag, het valkje is gestorven. Het ligt juist voor het wijfje.  

            07:19, het wijfje verlaat het nest.

07:22, ze komt terug met een kleine zangvogel, maar er is geen valkje meer om te voeden. Twee minuten later vertrekt ze weer.

07:28, het mannetje neemt een andere kleine zangvogel naar het nest.

07:30, het wijfje verlaat het nest. Het mannetje broedt niet maar observeert het nest. Hij lijkt heel aandachtig, en dat gedrag zagen we nog niet eerder.  

07:57, het mannetje buigt zich plots voorover. Hij is met zijn rug naar ons gekeerd dus we zien niet wat hij doet. En dan draait hij zich. Hij heeft het valkje dat eerste gedood is gevonden. Hij neemt het vooraan in de bek, stapt over het andere dode valkje en verlaat het nest! Zocht hij het kadaver? Bijna een half uur lang? Om het uit het nest te evacueren? Of is het toeval?

08:09, het wijfje komt terug om te broeden. Het kadaver van het jong dat deze ochtend stierf, is nog altijd goed zichtbaar op het voorplan.

De ouders wisselen elkaar af op de twee eieren, 8 keer in de komende twee uur. Het mannetje komt een zangvogel brengen om 09:47.

10:39, het wijfje verlaat de eieren.

10:45, het mannetje keert terug. Hij gaat meteen naar het kadaver van het valkje dat laatst stierf. Zonder aarzelen. Buigt zich, strekt de nek. En ongelofelijk: raakt het kadaver aan met zijn bek, een beetje links, dan weer rechts. Het duurt 8 seconden. En dan neemt hij het kadaver in de bek, tilt het op, maakt rechtsomkeer en verlaat het nest. Zonder twijfel heeft hij deze ochtend beslist de twee kadavers uit het nest te verwijderen. De actie verrast, en de manier waarop raakt ons als kijker. Maar ook de timing is opmerkelijk: heeft hij gewacht tot de twee valkjes dood waren om ze weg te nemen, zodat alleen de twee eieren overbleven? Mogelijk. Deed hij het om contaminatie te vermijden in het nest? Kan ook. Maar hoe verklaar je dan dat hij de karkassen van prooien wél in het nest laat? Een mysterie …

Dit was opeenvolgend wat in het nest is gebeurd. Het is een lange blogpost geworden, maar de feiten zijn belangrijk en dankzij de camera’s kunnen we exact documenteren wat zich heeft afgespeeld. De waarom-vraag is moeilijker. Voorlopig hebben we geen antwoord. Een autopsie van de valkjes had meer aan het licht kunnen brengen, maar dat is intussen niet meer mogelijk.

Toch kunnen we besluiten dat de dood van de valkjes niet het gevolg is van een gebrek aan zorg bij de ouders. En er was ook geen indringer – een roofvogel of een andere slechtvalk – die het nest heeft aangevallen. Dat kan! De snelle dood van het ene valkje, het vreemde gedrag van het andere en twee eieren die nog niet zijn uitgekomen wijzen op een structureel probleem in het broedsel van het koppel dit jaar in Sint-Pieters-Woluwe. Nochtans hebben ze de voorbije jaren wel succesvol een nieuwe generatie voortgebracht. Maar het leven gaat door! De volwassenen zijn gezond en wel, en dat is belangrijk.

Bedankt aan allen die hun observaties opsturen via het contactformulier. Dat is heel nuttig. Als u denkt te weten hoe het komt dat de jongen stierven, of als u opmerkelijk gedrag vaststelt, aarzel niet om het ons te laten weten!

 

Top